معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست،از مصوبه اخیر دولت با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز»دفاع کرد و آن را اقدامی موثر در کاهش مسائل زیست‌محیطی پایتخت دانست.
به گزارش اطلاعات ،«شینا انصاری» دیروز با انتشار یادداشتی گفت: امروز علت‌العلل و ریشه اصلی مشکلات محیط‌زیستی پایتخت را باید در بارگذاری جمعیت، صنعت و خدمات بیش از توان و ظرفیت اکولوژیک آن جستجو کرد.
در شرایطی که بحران آب و هوا و دیگر مشکلات محیط‌زیستی در کنار مسائل دیگر، پایتخت را احاطه کرده است، گاهی دولت‌ها مانند دولت چهاردهم از ضرورت انتقال پایتخت سخن می‌گویند و گاهی هم با اشراف بیشتر بر پیش‌نیازهای این مسأله، از ضرورت کاهش تمرکز بر پایتخت و شهرهای بزرگ حرف می‌زنند. از این روست که هیأت وزیران در مهرماه گذشته، برنامه‌ای با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز» به تصویب رساند که ۲۴ماده و پیوستی شامل ۲۳اقدام دارد و مجموعه‌ای از محدودیت‌های توسعه شهری، برنامه‌های انتقال فعالیت‌های صنعتی و اصلاحات مدیریتی را پیش‌بینی کرده است.
از مهم‌ترین مواد این مصوبه می‌توان به ممنوعیت بارگذاری جمعیتی و فعالیتی فراتر از ظرفیت طرح‌های توسعه و عمران و ممنوعیت صدور مجوز ایجاد و توسعه شهرک‌ها و نواحی صنعتی در دو استان تهران و البرز به مدت ۳ سال اشاره کرد. یکی دیگر از مهم‌ترین بخش‌های این مصوبه، ممنوعیت هرگونه تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی است. جلوگیری از افزایش واحدپذیری و بارگذاری جمعیت در آرای کمیسیون‌های ماده ۹۹و ۱۰۰برای دو استان نیز از دیگر مواد این مصوبه است. ممنوعیت افزایش محدوده روستاهای واقع در این دو استان و محدودیت فعالیت‌های اقتصادی نیز از جمله مواد این مصوبه‌اند.
در این مصوبه، وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف شده است با همکاری دستگاه‌های مرتبط، برنامه جابه‌جایی صنایع از مجموعه شهری تهران و البرز را تهیه کند.
تصویب نامه‌ای برای توسعه پایدار تهران
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در یادداشت خود در این زمینه تأکید کرد: عدم اجرای طرح‌ها و اسناد بالادست در تهران برای انطباق توان جمعیت‌پذیری با منابع زیستی، شرایط حساس و شکننده‌ای برای این کلانشهر به وجود آورده که آلودگی هوا و کمبود منابع آب، بخشی از عواقب و پیامدهای آن است.
انصاری اظهار داشت: وقتی در نخستین طرح جامع تهران مصوب ۱۳۴۷، جمعیتی معادل ۵.۵میلیون نفر برای افق طرح در نظر گرفته شد و متعاقبا در سایر طرح‌های شهری همچون طرح ساماندهی تهران (۱۳۷۱)، طرح مجموعه شهری (۱۳۸۲) و طرح جامع (۱۳۸۶)، سقف‌های جمعیتی پیش‌بینی‌شده نادیده گرفته شد و به جای تمرکززدایی و جلوگیری از رشد کانون‌های بزرگ جمعیتی پیرامون تهران، بارگذاری ها در تهران ادامه پیدا کرد، شاخص‌های محیط‌زیستی از جمله بهبود کیفیت هوا و آب پایدار در محاق قرار گرفت.
وی افزود: در حقیقت، همه آنچه در یک قرن اخیر در تهران به وقوع پیوسته، موجب شکل‌گیری کلانشهری با تراکم و تمرکز زیاد شده است، به نحوی که هم‌اکنون شهرستان تهران در کانون یک منطقه کلانشهری با وسعتی بالغ بر ۷۰۰کیلومترمربع قرار گرفته است.
به گفته انصاری، سرعت گرفتن نرخ مهاجرت از شهرهای کوچک و روستاها به تهران طی چند دهه گذشته، موجب افزایش بی‌رویه جمعیت در کنار به‌هم‌ریختگی کالبد شهری و تجمیع مشکلات محیط‌زیستی تهران اعم از آلودگی هوا، آب، خاک، صدا، معضل پسماندها و... و نیاز به تأمین منابع آب از مسافت ۱۶۰کیلومتری در منطقه طالقان شد. معضلات جدی محیط‌زیستی پایتخت به این دلیل است که ظرفیت زیستی تهران دیگر پاسخگوی بارگذاری‌های بیشتر نیست، چراکه توان خودپالایی تهران سال‌هاست به سر رسیده است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: از این‌رو جذب جمعیت و تداوم بارگذاری‌ها، وضعیت محیط زیست تهران را بیش از پیش وخیم‌تر، بغرنج‌تر و پیچیده‌تر می‌کند. همچنین ملاحظات انرژی، پدافند غیرعامل و مخاطراتی مانند زلزله و فرونشست و برهم‌کنش این عوامل نشان می‌دهد که تمرکززدایی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه امری اجتناب ناپذیر است .
مخالفت شهرداری با طرح تمرکززدایی
طرح تمرکززدایی در تهران، در حالی که موافقان زیادی دارد با مخالفت‌هایی هم روبروست. عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران اخیرا در نشست خبری در پاسخ به پرسشی درباره این مصوبه هیأت وزیران با موضوع کاهش جمعیت‌پذیری تهران و البرز و با بیان این که بنای ما همکاری حداکثری با دولت به‌خصوص در شرایط فعلی کشور است، اظهار داشت: نگاه سازنده و هم‌افزایی رئیس‌جمهوری باید در تمام ارکان دولت، ساری و جاری شود اما متأسفانه گاهی تصمیماتی گرفته می‌شود که در مسیر عکس خواسته رئیس‌جمهور است.
وی افزود: نتیجه این طرح‌ها و مدل‌های انجمادی، توقف هرگونه ساخت و ساز و تولید مسکن در شهر است که مبنای کارشناسی دقیقی هم ندارد و تبعات آن در بافت فرسوده شهر خودش را نشان می‌دهد. باید این دوستان بررسی کنند که این تصمیمات و این دست مصوبات چه اثر و چه بلایی بر سر پایتخت آورده که در نتیجه آن نیمی از خانه‌ها در پایتخت فرسوده است.
هنوز مسأله را نشناخته‌ایم
مازیار حسینی، معاون اسبق مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی در دولت دوازدهم و از مدیران اسبق شهر تهران نیز در گفتگو با اطلاعات با بیان این که موضوع تمرکز زدایی از پایتخت، مسأله جدیدی نیست و پیش از این «طرح جامع تهران بزرگ» مطرح بود، گفت: طرح این موضوع به ۲۰ سال پیش بازمی گردد که بر اساس آن قرار بود تهران و حومه آن را با هم ببینیم. اگر این طرح اجرا می‌شد آیا ما باز هم شاهد ساخت‌وسازهای بی‌کیفیت و با کمترین ملاحظات ایمنی و سازه‌ای در جنوب بزرگراه آزادگان بودیم؟
وی با تأکید بر این که عدم سیاست‌گذاری یکپارچه به تهران آسیب های زیادی زده است، ادامه داد: نکته دیگر این است که اگر به ریشه‌های مسائل تهران توجه نکنیم، هیچ طرحی موفق نخواهد شد. مسأله اینجاست که چرا تمایل به مهاجرت به تهران وجود دارد؟ اگر پاسخ شما تمرکز امکانات در تهران است، اتفاقا پاسخ من این است که امکانات تهران در مواردی از بسیاری از شهرها هم کمتر است. اما از آنجا که اساسا در کشور ما مشکل نبود اطلاعات تمیز به معنای اطلاعات درست از منابع درست و بدون سوگیری وجود دارد، اطلاعات در مورد پایتخت هم درست نیست.
حسینی با اشاره به این که عدم ملاحظات زیست‌محیطی و اجتماعی و شهری در بسیاری از پروژه‌ها، تهران را به چنین روزی انداخته است،افزود: به عنوان نمونه در دهه ۴۰، کارخانه «ایران‌ناسیونال» سابق یا «ایران‌خودرو»ی فعلی، شهرک ایران‌خودرو را با تمام امکانات موردنیاز زندگی در حالی که احتیاج به هیچ رفت و آمد اضافه‌ای نباشد، برای سکونت کارکنان خود احداث کرد. الان شما بگویید چند درصد کارکنان ایران خودرو در این شهرک زندگی می‌کنند و این شهرک تا چه حد دچار فرسودگی شده است؟
وی با بیان این که اگر ریشه‌های یک مسأله را نبینیم، هر طرح و برنامه‌ای برای حل مسأله حتی می‌تواند به ضد خود بدل شود تصریح کرد: تا زمانی که مسأله اشتغال و کسب و کار در کل کشور حل نشود، شما چطور می‌توانید از تهران تمرکززدایی کنید؟ راکبان ۳ میلیون موتورسیکلت بدون رعایت حداقل قوانین برای تهیه رزق و روزیشان در تهران تردد دارندیا چند میلیون خودرو با پلاک شهرستان در تهران تردد دارند؛ چون به دلیل نبود شغل در شهرهایشان در تاکسی‌های اینترنتی پایتخت کار می‌کنند. اساسا چه کسی تمایل دارد به شهر گران و دارای آلودگی و ترافیکی مانند تهران مهاجرت کند و دائم بین تهران و شهرک‌های اقماری آن در تردد باشد؟ این نتیجه سیاست‌های نادرستی است که طی دهه‌ها اتخاذ شده است.
حسینی با تأکید بر این که نگاهمان نسبت به مسائل باید جامع‌نگر و ریشه‌یاب باشد، یادآور شد: همین طرح جامع و تفصیلی تهران را ببینید که چگونه در چند سال اخیر کاملا بوسیده و کنار گذاشته شده است! تبعات تصمیمات غلط در نتیجه چنین رویکردی در سال‌های بعد خود را نشان خواهد داد. از سویی در حالی که طرح جامع که می‌تواند سبب محدودسازی بلندمرتبه‌سازی شود، چندین سال است که در شورای عالی معماری و شهرسازی گیر کرده، قاعدتا ما در شهرداری شاهد تراکم‌فروشی حتی در بازسازی خانه‌های ویران‌شده در نتیجه جنگ هم خواهیم بود؛ در حالی که این کار ضمن آن‌که اشکال قانونی و شرعی دارد بدین معناست که در تهران از جیب خود مردم برای خودشان خرج می‌شود.
این کارشناس حوزه مسکن و شهرسازی خاطر نشان کرد که یکی از ناترازی‌های بزرگ ما در کشور، فهم نادرست مسائل است؛ در حالی که فهم درست سوال، بخش مهمی از حل سوال است.
شما چه نظری دارید؟